داستان کسبه‌های قدیمی پایتخت؛ «راسته بلورفروش‌ها» – دروازه تهران

راسته بلورفروش ها

قلب بلورین تهران در ته شهر

زهرا داستانی

پیش از این‌ها انتهای تهران لقب داشت و با دروازه‌هایش تهران را از استان‌های هم جوارش جدا می‌کرد. بعدتر تبدیل به گاراژ‌هایی شد که تنها خودروهای سنگین در آن تردد می‌کردند اما امروز برای عده‌ای قلب بلورین تهران است؛ «شوش».

به دنبال قدمتش باید تا دوران دارالخلافه ناصری به عقب بازگشت. زمانی که دور تا دور تهران را دیوارهای بلند و ۱۲ دروازه فرا گرفته بود و پشت دیوارهایش خندق‌هایی حفر شده بود. در آن زمان دیوار جنوبی شهر را سه دورازه‌ خانی‌آباد، دروازه غار و دروازه حضرت عبدالعظیم تشکیل می‌داد که اکنون جای آنها را میدان شوش و راه‌آهن گرفته‌اند.

شوش از زمان تخریب دروازه‌هایش به فرمان پهلوی اول در جریان توسعه شهر تهران تا به امروز تغییرات بسیاری را شاهد بوده است. دورازه‌هایش را از دست داده، روزگاری به گاراژ ماشین‌های سنگین بدل شده  است. در اسناد مربوط به دوران قاجاری نشانه‌ای از وجود یک روستا یا منطقه مسکونی قابل توجـه در محـل فعلـی شوش به چشم نمی‌خورد از همین رو این منطقه  بعد‌ها تبدیل به بافتی مسکونی شده و حالا با راسته بلور فروش و ظروف چینیش میان مردم شهرت دارد.

تولد قلب بلوری تهران

برای یافتن آنچه که شوش را به قلب بلور فروشی‌های تهران بدل کرده، باید به سراغ کاسبان قدیمی بازار رفت. چرا که سند و مدرکی که تاریخچه این محله را به درستی روایت کند، وجود ندارد. گرچه اکنون هم بیشتر کاسبان قدیمی جای خود را به نسل جدید داده‌اند اما در کوچه پس کوچه‌های بازار شوش هستند کسانی که هنوز از قدیمی‌های شوش به حساب می‌آیند و خاطرات این محله را سینه به سینه از نسل‌های قبل به یاد سپرده‌اند.

خاطرات قدیمی

حاج علی که روی چهار پایه‌ای چوبی‌، روبروی مغازه‌اش نشسته از جمله معدود کاسبانی است که می‌توان پای صحبت‌هایش درباره گذشته شوش نشست. او روایت می‌کند که راسته بلور فروش‌های شوش روزگاری یکی از گودهای تهران بوده که تبدیل به کوره پز خانه شده. در زمانی که دروازه‌های تهران هنوز در این منطقه سر پا بوده، شوش حواشی شهر محسوب می‌شده و کم‌کم پس از اینکه گودها به کوره ‌پز خانه تبدیل شده‌اند و‌ دروازه از بین رفته، کارگران کوره ‌پز خانه‌ها در نزدیکی محل کارشان خانه ساخته‌اند و کم‌کم اینجا را به محل سکونت تبدیل کردند. از سال ۱۳۲۹ بعد از ترور رزم آرا، خیابانی که این منطقه را به ری متصل می‌کرد به رزم آرا تغییر نام داد و بعد از انقلاب، فداییان اسلام نام گرفت. در آن زمان بخشی از شوش در انحصار گاراژهایی بود که محل استقرار رانندگان ماشین‌های سنگین بود.

آن طور که حاج علی می‌گوید، گاراژهای شوش انبار شیشه‌گران بوده ولی کم‌کم به پاتوقی برای آنها بدل شده است. با گذشت زمان، با وجود قانون طرح ترافيك مشكلاتي براي عمده فروشي در بازار تهران ايجاد شده و همین سبب شد تا بسياري از اصناف مجبور شوند محل فعاليت خود را به بيرون از محدوده طرح، تغییر دهند. بالاخره در دهه ۶۰  است که ميدان شوش و خیابان صابونیان که مملو از گاراژهای خودرو بوده به محل عرضه عمده بلور و چيني و لوازم منزل تبدیل می‌شود.

بلورفروشی‌هایی که روی قبرستان بنا شدند

 

شوش از زمانی که به راسته بلورفروشی تهران بدل شده کمتر زمانی رنگ خلوتی و سکوت را به خود دیده است. اما این را کمتر کسی می‌داند که بخشی از راسته بلورفروشان که امروز از ازدحام انسان‌ها خالی نمی‌شود روزی گورستان قدیمی شهر بوده که بعدها پس از اسکان غیرقانونی حومه‌نشینان، به خانه تبدیل شده است. خانه‌هایی که برای اولین بار در تهران به اگو (سیستم جمع‌آوری فاضلاب) مجهز شده است. حاج علی خاطرات آن روزها را به خاطر می‌آورد و می‌گوید امروز اکثر این خانه‌ها خالی از سکنه‌اند و به عنوان انبار از آنها استفاده می‌شوند.

راسته‌ بلورفروشان پر است از پاساژهایی که ظاهرشان هیچ شباهتی به پاساژ‌های امروزی ندارند. پاساژهایي که دیوار‌های آجری و درهای بزرگشان با مغازه‌هایی که دور تا دور حیاطی نسبتا بزرگ گرد آمده‌اند، بیشتر به گاراژهایی می‌مانند که حالا تغییر کاربری داده‌اند. پاساژهایی که در آنها خبری از ویرتین‌های لوکس و پر زرق و برق نیست و ظروف چینی و بلور ساده و بی‌آلایش پشت ویترین‌ها به نمایش درآمده‌اند. البته در میان این پاساژهای قدیمی، پاساژهای لوکس و مدرن نیز وجود دارند که یا تازه به بهره‌برداری رسیده‌اند یا چند سالی است که از زمان ساختشان می‌گذرد.

مخاطبان

راسته‌ بلورفروش‌های شوش مکانی نیست که بتواند برای همه اقشار جامعه مهیج و مورد علاقه باشد. اکثر کسانی که این راسته را بالا و پایین می‌کنند یا دختران جوانی هستند که به دنبال تهیه جهیزیه‌اند یا خانم‌های خانه‌داری که خسته از لوازم قدیمیشان سعی در نو کردن آن دارند و برای این کار به قلب بلور فروشی‌‌ها زده‌اند تا به قیمت پایین‌تری خرید کنند. گروهی دیگر هم کاسبانی‌هستند که به دنبال پر کردن مغازه‌های بلور فروشیشان در سایر نقاط شهر به سراغ عمده فروشان شوش آمده‌اند.

در این بازار از ریز تا درشت اسباب منزل و آشپزخانه در کیفیت‌ها و قیمت‌های مختلف به چشم می‌خورد. بلوری‌ها عموما از چین می‌آید و کریستال‌ها از لهستان، ایتالیا و چک وارد می‌شوند. چینی‌ها‌ و آرکوپال‌ها نیز یا فرانسوی‌‌اند یا اسپانیایی. هرچند در میان این ظروف خارجی، ظروف ساخت ایران نیز به چشم می‌خورد. ظروفی که حالا بخشی از هویت شوش را می‌سازند و جریان زندگی را رگ‌های شوش می‌جوشانند.

 

۱۳ شهریور ۱۳۹۹ – روزنامه چندرسانه‌ای دروازه تهران

از میان گزارش‌ها: داستان کسبه‌های قدیمی تهران؛ «رستوران شمشیری»

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *