چرا سینما بلوار تبدیل به سالن همایش شد؟

چرا سینما بلوار تبدیل به سالن همایش شد؟ - دروازه تهران - زهرا داستانی

حافظه‌ای که بر باد رفت

زهرا داستانی

سینما «بولوار» از سینماهای قدیمی و خاطره‌سازی تهران تبدیل به سالن همایش‌های دانشگاه علوم پزشکی تهران شده است. این خبر را کاربران شبکه‌های اجتماعی با انتشار تصویری از سر در تازه این سینما در فضای مجازی منتشر کرده‌اند.

چرا سینما بلوار تبدیل به سالن همایش شد؟ - دروازه تهران - زهرا داستانی

بلوار کشاورز که امروز یکی از تاریخی‌ترین و محبوب‌ترین خیابان‌های تهران به حساب می‌آید، روزگاری عرصه رخدادهای نوین در تهران بوده است. احداث معبری تازه در دهه ۳۰ به نام «بلوار» در تهران که تا پیش از این در ادبیات مردم مرسوم نبوده، خود نقطه آغاز تحولی عمیق در شهر به حساب می‌آید. تحولی که بعدتر به شکل‌گیری مراکز فرهنگی دیگری از جمله سینمایی بدل شده که نامش را از «بلوار» وام گرفته است. هرچند سینما با نام رسمی مدائن آغاز به کار کرده ولی در همان سال‌های پیش از انقلاب این سینما به نام بلوار در میان مردم معروف شده است. حتی در یکی از پروانه‌های فعالیت این سینما در کنار نام مدائن، بلوار نیز ذکر شده است. بلواری که خود داستانی طولانی دارد.

داستان بلوار

بلوار کشاورز پیش‌تر به عنوان آب کرج شناخته می‌شده است. حاجی میرزا آقاسی صدراعظم محمدشاه قاجار نگران خشک‌سالی تهران بود طرح نهرکشی از رودخانه کرج به تهران را پیشنهاد داد اما سال ۱۳۰۶ طرح به تصویب هیات دولت رسید و چهار سال بعد آب در محل فعلی بلوار به جریان افتاد. اواخر دهه ۳۰ ساخت بلواری مدرن در منطقه معروف به آب کرج کلید خورد. سال ۱۳۳۹ به مناسبت سفر ملکه الیزابت به ایران به نام بلوار الیزابت نام‌گذاری شد.

رد بلوار در فیلم‌های سینمایی

-بلوار از دو جهت با سینما پیوند داشته است. در دهه ۴۰ و ۵۰ بلوار به عنوان یک لوکیشن دیدنی در فیلم‌های زیادی ثبت شده است. «یک قدم تا مرگ» (ساموئل خاچیکیان)، «تنگنا» (امیر نادری)، «کندو» (فریدون گله) از جمله فیلم‌هایی است که بخشی از فیلمبرداری از بلوار کشاورز برداشته شده است. همچنان ردی از بلوار کشاورز را می‌توان در فیلم‌هایی چون «صمد و فولاد زره، دیو» (جلال مقدم)، «دایره مینا» (داریوش مهرجویی)، «قیصر» (مسعود کیمیایی)، «عدل الهی» (تورکر اینان اوغلو) و «فرشته فراری» (گرجی عبادیا) یافت. علاوه بر این‌ها، فیلم‌هایی «عروس فرنگی» (نصرت‌الله وحدت)، «شب غریبان» (محمد دلجو) و «باغ بلور» (ناصر محمدی) کوتاه یا بلند تصاویری از بلوار را در خود دارند.

در میان فیلم‌های بعد از انقلاب هم می‌توان به فیلم‌های «اجاره‌نشین‌ها» (داریوش مهرجویی)، «طعمه» (فرامرز صدیقی)، «روزهای خوب زندگی» (مهدی صباغ‌زاده) و «دختران» (قاسم جعفری) اشاره کرد.

قصه سینمایی که نامش را از بلوار وام گرفت

اما اگر بلوار پیوندی با سینما داشته باشد، حلقه اصلی‌اش را باید در سینمایی دنبال کرد که در ضلع جنوبی بلوار کشاورز بنا شده است. سینمایی که سال ۱۳۴۵ با نام سینما «مداین» با ظرفیت حدود ۶۰۰ صندلی در بلوار آغاز به کار کرد. این روزها از محسن حکاکیان به عنوان مالک سینما یاد می‌شود اما اسنادی که عباس بهارلو یکی از تاریخ‌نگاران سینمای ایران در اختیار داود اشرفی کارگردان مستند «قصه بلوار» قرار داده و او نیز نسخه‌ای از اسناد را برای انتشار به «دروازه تهران» ارسال کرده نشان می‌دهد که حداقل تا سال ۱۳۵۱ مجوز اداره امور سینمایی برای اکران فیلم‌ها در سینما مداین (بولوار) به نام فتح‌الله والا صادر می‌شده است. فتح‌الله والا از جمله تئاتری‌های قدیمی بود که به همراه برادرش عبدالله والا از همراهان سید علی نصر در تئاتر نصر و تئاتر تهران به حساب می‌آمده است.

چرا سینما بلوار تبدیل به سالن همایش شد؟ - دروازه تهران - زهرا داستانی

سند از آرشیو عباس بهارلو است که داوود اشرفی کارگردان مستند قصه بولوار آن را در اختیار دروازه تهران قرار داده است.

سند دیگری که در اختیار «دروازه تهران» قرار گرفته، مربوط به پروانه فعالیت سینما در سال ۱۳۵۵ است که این بار به نام محسن حکاکیان صادر شده است. این پروانه‌ها در آن زمان با اعتبار دوساله صادر می‌شده‌اند.

چرا سینما بلوار تبدیل به سالن همایش شد؟ - دروازه تهران - زهرا داستانی

سند از آرشیو عباس بهارلو است که داوود اشرفی کارگردان مستند قصه بولوار آن را در اختیار دروازه تهران قرار داده است.

در میان اسناد بهارلو نامه دیگری وجود دارد که به امضای شخصی به نام مسعود قمی خطاب به اداره کل نمایشات وزارت فرهنگ و هنر رسیده است. در این نامه که تاریخ آن مربوط به بهمن ۱۳۵۶ است، آقای قمی مدعی شده محلی که سینما در آن واقع شده متعلق به او بوده و ملک را به آقای فتح‌الله والا اجاره داده است؛ بنابراین بر اساس این قرارداد، ملک باید بار دیگر در تصرف مالک قرار بگیرد اما آقای والا سینما را در اختیار محسن حکاکیان قرار داده است. در این سند دیده می‌شود که قمی به دادگاه شکایت کرده و منتظره اعلام نتیجه بوده است؛ اما از سرنوشت این دعوای حقوقی اطلاعات بیشتری در دسترس نیست.

چرا سینما بلوار تبدیل به سالن همایش شد؟ - دروازه تهران - زهرا داستانی

سند از آرشیو عباس بهارلو است که داوود اشرفی کارگردان مستند قصه بولوار آن را در اختیار دروازه تهران قرار داده است.

سینما بولوار؛ از تبدیل شدن به پاتوق سیاسی تا سینمایی کودک

اما هویت سینما از زمانی شکل گرفته که احمد جورقانیان، آرشیویست و کلکسیونر فیلم، به برگزاری جلسه‌های نمایش فیلم صبح‌های جمعه در این سینما اقدام کرده است. اولین فیلمی که در این جلسه‌ها نمایش داده شد فیلم «روکو و برادرانش» ساخته «لوکو ویسکونتی» در سال ۱۳۴۹ بود. جورقانیان خود دانش آموخته دانشکده هنرهای زیبا بود و جلسه فیلمش هم تبدیل به یک پاتوق دانشجویی شد. او می‌خواست فیلم‌هایی خارج از سلیقه عمومی آن روزها را به نمایش بگذارد.

بعد از مدتی جلسه‌های نمایش فیلم جمعه‌ها به عنوان یک پاتوق سیاسی معروف شد. هوشنگ گلمکانی منتقد نام آشنای سینما در توصیف این جلسات نوشته است: «تا جایی که به یاد می‌آورم هویت این سینما زمانی شکل گرفت که صبح‌های جمعه «تلاش فیلم» احمد جورقانیان در آنجا برنامه داشت و هر بار یک فیلم کلاسیک یا خارج از جریان رایج اکران را نمایش می‌داد. بسته به فیلم، از صبح زود جوان‌های علاقه‌مند که تماشاگر جدی سینما بودند، جلوی سینما صف می‌کشیدند. البته همیشه هم هدف، سینما نبود. فیلم‌هایی با مایه‌های سیاسی، دانشجویان سیاست‌زده و سیاست‌گرا و صاحبان کله‌هایی را که بوی قرمه‌سبزی می‌داد، صبح‌های جمعه به جلوی سینما بولوار می‌کشاند. فضا کاملاً «دانشجویی» می‌شد. همین هویت در سال‌های اولیۀ پس از انقلاب هم ادامه داشت و در آن دو سال اول که انبوهی از فیلم سیاسی روی پرده رفت، یکی از سینماهای ثابت نمایش‌دهندۀ این جور فیلم‌ها همین سینما بولوار بود. به خصوص فیلم‌های روسی و آثار فیلمسازان چپ‌گرا».

بعدتر با تغییر شرایط سیاسی، سینما مدائن به سینما بلوار تغییر نام داد و تبدیل به یک سینمای ویژه فیلم‌های کودک و نوجوان شد. بسیاری از نوجوانان متولد دهه ۵۰ و ۶۰ فیلم‌های مثل گلنار، شهر موش‌ها، گربه آوازخوان را در این سینما دیده‌اند. یکی از معدود برنامه‌های تفریحی مدارس در دهه ۶۰ رفتن دسته‌جمعی دانش‌آموزان به سینما بلوار بود. از دهه ۸۰ با فروکش کردن حمایت‌های دولتی از سینمای کودک و نوجوان و فروکش کردن جریان این فیلم‌ها کار سینما بلوار هم به کسادی کشید. با آغاز دهه ۹۰ اجرای نمایش‌های کمدی در این سالن آغاز شد و در این سال‌های اخیر بیش از همه به اجرای تئاترهای کمدی و کافه‌اش شناخته می‌شد.

دانشگاه تهران صاحب سینما شد

در مورد مالکیت سینما هم در سال‌های اخیر روایت‌های متفاوتی منتشر شده است. مهدی کیمیایی مدیر این سینما سال ۱۳۹۳ در گفت‌وگو با هفته نامه «تجارت فردا» خبر داده که مالکیت زمین این سینما در اختیار دانشگاه تهران است و ۴۰ سال است سر قفلی آن اجرا داده شده است. از طرفی گفته می‌شود که مالکیت سینما در اختیار دختر حکاکیان بوده و آن را به دانشگاه تهران واگذار کرده است.

حالا چند روزی می‌شود که سردرهای سینما-تئاتر به طور کل جایش را به سردرهای تازه‌ای داده و عنوان سالن همایش‌های دانشگاه علوم پزشکی تهران بر ساختمان خورده است. نام دانشگاه علوم پزشکی تهران بر سر در این سینما علامت‌های سؤال بسیاری را در ذهن ایجاد می‌کند.

بنا بر مصوبه‌ای که به «طرح ساماندهی پردیس دانشگاه‌های تهران و علوم پزشکی» معروف است و بعدها به «شهر دانش، دانشگاه کارآفرین، سبز و هوشمند» تغییر نام داده، زمین‌های اطراف دانشگاه تهران از شمال تا بلوار کشاورز، از غرب تا خیابان کارگر، از جنوب تا خیابان انقلاب اسلامی و از شرق تا خیابان وصال شیرازی به تملک این دانشگاه درآمده و سینمای «بولوار» نیز بخشی از مِلک‌هایی بوده به که تصرف این دانشگاه درآمده است.

۲۱ فروردین ۱۳۹۸، مجید سرسنگی، معاون فرهنگی دانشگاه تهران از خرید سینمایی در بلوار کشاورز خبر داده است. اگرچه او به نام سینما اشاره نکرده اما با توجه به آنکه تنها یک سینما در این بلوار واقع شده، منظور او همان سینما بولوار معروف بوده است. در آن زمان اما معاون فرهنگی دانشگاه تهران اعلام کرده است که سینمای تملک شده قرار است در اختیار خانواده دانشگاه تهران قرار گیرد و از آن به عنوان سینماتک دانشگاه تهران استفاده شود. بنا بر گفته معاون فرهنگی دانشگاه تهران، سرقفلی سالن با اعتبار ۲.۵ میلیارد تومان خریداری شده است. او در آن زمان اعلام کرده بود که با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی این سینما تا چند ماه آینده به بهره‌برداری می‌رسد.

پایان داستان سینما بولوار

حالا از زمان اظهارات معاون فرهنگی دانشگاه تهران، نزدیک به یک سال می‌گذرد اما آخرین تصویر منتشر شده از سینما بولوار حکایت از واگذاری آن به دانشگاه علوم پزشکی تهران و تغییر کاربری این سینما دارد. بنا بر اطلاعیه‌ای که روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی تهران در سایت این دانشگاه منتشر کرده، دانشگاه علوم پزشکی تهران از سال ۱۳۶۵ به دنبال تصویب قانون تأسیس وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و واگذاری آموزش رشته پزشکی و رشته‌های وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در مجلس ایجاد شده و این دانشگاه با منفک شدن تعدادی از دانشکده‌های حرف پزشکی و رشته‌های وابسته به آن از دانشگاه تهران فعالیت خود را به‌صورت مستقل تا به امروز ادامه داده است. حالا نحوه واگذاری سینما بولوار از دانشگاه تهران به دانشگاه علوم پزشکی در هاله‌ای از ابهام است و تاکنون این موضوع از سوی مسئولان و متولیان این دانشگاه‌ها شفاف‌سازی نشده است.

از طرف دیگر در این سال‌ها نسبت به نحوه طرح گسترش دانشگاه تهران انتقادات بسیاری وجود داشته، اما آنچه این روزها بیش از همه از زبان‌ها شنیده می‌شود انتقاد از تغییر کاربری سالن سینمای خاطره‌ساز تهران است. بسیاری می‌پرسند: آیا یک نهاد فرهنگی چون دانشگاه علاقه‌ای به داشتن یک سالن سینما و نمایش نداشته که حالا آن را به سالن همایش تبدیل می‌کند؟ آیا ساختن یک سالن همایش تا این اندازه مشکل عجیبی برای مدیران دانشگاهی بوده که مجبور شده‌اند به سراغ ساختمانی که بخشی از حافظه شهر را در خود دارد، بروند؟ سؤالاتی که همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند؛ اما آنچه رقم خورده به پایان رسیدن داستان سینمای بولوار است.

۴ اسفند ۱۳۹۹ – روزنامه چندرسانه‌ای دروازه تهران

از میان خبرها: حکم تعطیلی سینما-تئاتر گلریز صادر شد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *